Lachen met een traan

De Nederlandse Reisopera presenteert de wereldpremière van To Die For [A Comedy], een gloednieuwe opera van de Brits-Russische componist Elena Langer, in regie van Sam Brown. In april is de voorstelling te zien in De Harmonie. Een energieke, zwarte komedie vol politieke lading, waar humor en tragiek dicht bij elkaar liggen. "Het wordt hard lachen, met een traan," aldus Brown. Het is een bijzondere première: dit stuk, dat tweemaal eerder verboden is, is alsnog te zien.

 

To Die For is gebaseerd op The Suicide van Nikolaj Erdman uit 1928, een stuk dat in Rusland destijds werd verboden omdat het 'onpatriottisch' zou zijn. In Langers nieuwe opera krijgt dit verboden meesterwerk een frisse, muzikale vorm, waarin de tragikomische kern overeind blijft.

Het verhaal volgt een arme man in een ongelukkig huwelijk die op een nacht overweegt zichzelf van het leven te beroven. Hij hangt deze mededeling in een dramatische bui aan de grote klok. Zonder het echt te menen. Maar zijn omgeving neemt het zeer serieus. Zijn mogelijke dood wordt het middelpunt van roddels en intriges. Buren en andere omstanders, nieuwsgierig en bemoeizuchtig, mengen zich in zijn leven. Brown: "Het is absurd, soms ronduit komisch. Maar het raakt tegelijk aan serieuze, herkenbare thema's. Dat contrast maakt het zo bijzonder."

 

 

"Het verhaal speelt zich af op het moment dat het communisme rond 1990 eindigde in Rusland en het kapitalisme ineens de kop opstak," legt Brown uit. "Mensen werden van de ene op de andere dag stinkend rijk, terwijl anderen nauwelijks iets hadden. Die enorme ongelijkheid zorgt voor een chaotische achtergrond. Juist daardoor ontstaan de meest komische momenten. Jaloezie, hebzucht, rivaliteit – je ziet het allemaal terug in de interacties."

 

 

De wereldpremière is extra bijzonder vanwege de politieke en historische context. Nadat Langers opera was afgerond, werd haar stuk verboden in Rusland, kort na de inval in Oekraïne. To Die For Wederom omdat het stuk niet patriottisch genoeg zou zijn.

Brown: "Wat er in 1928 gebeurde, gebeurde dus opnieuw, bijna een eeuw later. Daarom zijn we ontzettend blij dat we dit stuk in Nederland in première kunnen laten gaan. Het is heel waardevol om Langers stem te kunnen laten horen. Ons publiek hoort dit stuk als een van de allereersten ter wereld."

 

 

Het decor van To Die For is groots, kleurrijk en levendig – een echt visitekaartje van de Reisopera. Brown: "Het eerste deel speelt zich af in een appartementencomplex, vol leven en komische interacties. Een ronddraaiend podium laat scènes soepel in elkaar overlopen en versterkt het ritme en de energie van het verhaal. In het tweede deel verandert het toneel in een televisiestudio." Het geheel wordt gedragen door een uitbundig en kleurrijk decor- en kostuumontwerp van Grace Smart. "Zodra het gordijn opengaat, zal het publiek al met een glimlach in de stoelen zitten."

 

 

Ook de cast is dynamisch. Engelstalige en Nederlandse solisten spelen de hoofdrollen, aangevuld met jonge talenten. Brown: "De mix van talen en jonge artiesten geeft de voorstelling een frisse dynamiek. To Die For laat daarnaast zien dat opera over gewone mensen kan gaan. Brown: "Het is een levende kunstvorm die je op manieren kan raken die andere kunstvormen niet kunnen." "Wat ik hoop," besluit hij, "is dat het publiek het theater verlaat met een lach, een traan en het besef: hoe lastig het leven soms ook is, het is beter dan het alternatief."