Musical Voor Haar viert Frans Halsema en zijn tijd
Een ode aan Frans Halsema
De musical Voor Haar brengt niet alleen een ode aan de cabaretier en zanger Frans Halsema - de voorstelling viert ook de gouden periode van de Nederlandse kleinkunst in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. Een gesprek met hoofdrolspeler Soy Kroon, producent Albert Verlinde en Marijn, zoon van Frans Halsema.
Meer dan melancholie
Hij was zijn zestien toen zijn vader veel te vroeg overleed, maar de herinneringen van Marijn aan Frans Halsema (1939-1984) zijn springlevend.
,,Toen Albert Verlinde mij benaderde met het idee voor een musical over mijn vader vond ik dat vanzelfsprekend een grote eer. Tegelijk zei ik dat het beeld van Frans door de jaren heen tamelijk eenzijdig is geworden: Frans Halsema, de melancholicus, de poëet, de filosoof… Zeker, dat zat in zijn werk, maar in het dagelijks leven was hij helemaal niet zo’n serieuze, sombere man. Hij was juist ontzettend vrolijk, enthousiast en uitgelaten. Frans kon enorm veel plezier hebben. Dat is voor mij belangrijk om te vertellen, omdat ik hem als kind vooral op die manier kende.”
Een ode aan de kleinkunst
Voor Haar heet de musical over het leven van Frans Halsema, naar het liedje uit 1977 waarmee de zanger en cabaretier sinds 1999 onafgebroken in de Top 2000 staat. Maar ook met Vluchten kan niet meer (het iconische duet met Jenny Arean), Zondagmiddag Buitenveldert en Kees verwierf hij grote bekendheid bij het Nederlandse publiek. Met zijn vroegtijdige dood stierf niet alleen een getalenteerd en geliefd artiest, maar ook een van de schatbewaarders van het typisch vaderlandse kleinkunstlied uit de jaren 60 en 70.
,,En juist die periode willen we op het toneel tot leven wekken”, zegt producent Albert Verlinde. ,,Voor Haar is niet alleen een ode aan Frans Halsema en zijn eigenzinnige kijk op een veel te kort leven, maar ook een loflied op de kleinkunst uit die periode. De tijd van de musicals van Annie M.G. Schmidt, van Wim Kan, cabaret Lurelei, van Jasperina de Jong en Gerard Cox.”
Verlinde produceerde eerder biografische musicals over Toon Hermans, Ramses Shaffy en Wim Sonneveld. ,,Het moet in dit genre iemand zijn die je kent, die ergens in je hart zit en die muziek heeft waarvan je meteen zegt: o ja! Een artiest bij wie meteen een warm gevoel krijgt. Frans Halsema is die artiest met zijn repertoire.” Met de jonge en veelzijdige Soy Kroon die Frans Halsema vertolkt, heeft de producent een acteur ‘die kan zingen en acteren en de humor bezit om Frans Halsema naar deze tijd te brengen.’ Albert Verlinde: ,,Hij bezit datzelfde stoute van de charmeur Halsema.”
Soy Kroon (31): ,,Frans Halsema behoort tot de iconen van onze theatergeschiedenis. Toch kende ik lang niet al zijn materiaal en zeker niet al zijn liedjes. Toen Albert me vroeg, begon ik me in hem verdiepen. Ik luisterde zijn albums en dacht: verdorie, wat staan daar ontzettend veel mooie nummers op. Het is een eer om als jonge artiest een nieuwe generatie kennis te laten maken met onze kleinkunsthistorie. Er is toen zoveel moois gemaakt - zonde als die schat aan liedjes en sketches nog slechts bij een oudere generatie bekend zijn.”
Een filmische blik
De verrassende keuze voor (film)regisseur Michiel van Erp - Gouden Kalf winnaar en maker van onder meer de succesvolle miniserie Ramses over Ramses Shaffy - als regisseur is volgens Soy Kroon een gouden greep. Het is tevens Van Erps debuut in het musicalgenre. Albert Verlinde: ,,Michiels serie over Shaffy was prachtig, zijn werk voor het Internationaal Theater Amsterdam evenzeer. Michiel kijkt heel goed naar hoe er wordt geacteerd en naar dialogen. Hij brengt hij een heel filmische blik mee. Dat maakt Voor Haar heel rijk.”
Het tijdsbeeld dat in de musical wordt geschetst moet volgens de producent evenwel niet ontaarden in een ‘Soundmixshow’. Verlinde: ,,De tijdgenoten met wie Frans samenwerkte - Gerard Cox, Jenny Arean, Adele Bloemendaal - komen allemaal voorbij, maar de centrale figuur blijft Halsema. De Nederlandse kleinkunstcultuur kende destijds zulke grote en goede namen. De tekstschrijver met wie Halsema intensief samenwerkte, Michel van der Plas, schreef ook voor Wim Sonneveld, Conny Stuart, Henk Elsink, Wim Kan en Gerard Cox.”
De man achter de muziek
In zijn hoofdrol, vertelt Soy Kroon, zoekt hij naar de balans tussen humor en melancholie, het evenwicht tussen de gevierde cabaretier en de man die soms zelf niet wist hoe jij zijn gevoelens moest uiten. ,,Zijn breuk met Gerard Cox - ze waren een populair duo - is daarin belangrijk. Frans vond dat wat ze samen maakten te plat bleef. Hij wilde verder, dieper, meer naar binnen gericht. Het ging te weinig over hemzelf. Die tegenstelling is mooi: hij wilde iets maken over zijn eigen bestaan, maar zodra hij echt bij zichzelf moest komen, werd het moeilijk. Wanneer hij zijn eigen hart moest onderzoeken, kwamen aarzeling en angst.”
,,Frans zei ooit: ‘Twijfel is mijn belangrijkste waarheid’. Voor mij voelt dat als de kern van zijn persoonlijkheid. Hij bleef zoeken. Als hij iets mooi vond, dacht hij al snel dat het nóg mooier kon. Altijd het gevoel dat je er nog niet bent. Zijn liefde voor het vak ontstond mede door de gezinsrevues die hij met zijn familie speelde. Toen wist hij al: dit wil ik doen. Hij was, net als ik, een autodidact. Die herkenning vind ik leuk.
,,Frans zoon wilde niet dat we hem als heilige zouden portretteren. Wees eerlijk over wie hij was, hoe zijn leven eruitzag. Marijn is ook in het stuk verweven. Je ziet Frans ouder worden en een kind krijgt. Dat maakt het verhaal persoonlijker. Niet alleen de artiest en zijn carrière, maar ook de vader en de mens. Als ik Frans in een paar woorden moet typeren kom ik uit bij twijfel, weemoed, liefde en passie. Hij was kwetsbaar. Dat voel je in zijn liedjes. Misschien kon hij bepaalde dingen niet rechtstreeks uiten tegenover de mensen om hem heen, maar lukte dat wel via muziek. Hij kon ook egoïstisch overkomen, omdat hij grote dromen had en zijn eigen weg wilde volgen. Dat is een moeilijke opdracht: ik wil hem niet neerzetten als een egotripper, maar wil ook niet verbergen dat zijn keuzes gevolgen hadden voor anderen.”
Natuurlijk, ook de later verstoorde verhouding tussen Halsema en Cox komt aan bod in de musical. ,,Dat hoort bij het oprechte portret. Gerard heeft hem destijds die breuk niet zomaar vergeven. Maar in de voorstelling ontmoeten ze elkaar opnieuw. Ze hebben elkaar op Frans ziekbed nog getroffen en beloofd samen weer een voorstelling te maken als Frans beter was. Dat is een ontroerende lijn in de voorstelling omdat er uiteindelijk ook vergeving in zit.”
Een tijdloos repertoire
In de musical Voor Haar blijft Halsema’s bijzondere talent voor de interpretatie van aangrijpende liedjes recht overeind. ,,Mijn favoriet isZondagmiddag Buitenveldert”, zegt Soy Kroon. ,,Daarin vertelt hij een verhaal dat je helemaal voor je ziet. De sfeer is zo raak getroffen. Het is zondagmiddag, het weer klaart een beetje op, er vliegen vogels over en twee mensen proberen elkaar te vinden. Tegelijkertijd voel je hoe troosteloos hun omgeving eigenlijk is. In een handvol regels en beelden roept hij roept hij een hele wereld op. Zulke liedjes laten zien waarom hij de moeite waard blijft.”
Marijn Halsema vult aan: ,,Wat ik treffend vind aan zijn oeuvre, is dat veel dingen nog steeds werken. In Zondagmiddag Buitenveldert wordt in een beperkt aantal woorden en observaties een complete sfeer neergezet. Je hebt het helemaal voor je, echt geweldig. Je ziet de omgeving, voelt de sfeer. Zo knap. Het nummer is nu nog steeds mooi. Veel oudere liedjes hebben hun tijd gehad. Bij mijn vader heb ik dat niet. De kern blijft overeind, de observatie is herkenbaar, het gevoel blijft werken.
,,Mijn vader neemt in de Nederlandse kleinkunst een belangrijke plaats in. Hij heeft werk gemaakt dat mensen blijven onthouden. Bijzonder, want theater is in de kern vluchtig. Zijn liedjes ruiken anno 2026 niet naar aardappels en oma’s oude jas. Zijn werk mag opnieuw worden uitgevoerd en hoeft niet onder een stolp te worden gezet. Een goed lied verliest zijn zeggingskracht nooit.”
De blijvende betekenis van Frans
Wordt het ‘weerzien’ met zijn vader in Voor Haar een emotionele confrontatie? Marijn Halsema: ,,Ik was zestien toen hij overleed aan slokdarmkanker. Men vermoedde een koutje. Maar zijn stem bleef hees en hij bezocht zelfs een logopedist. Binnen twee maanden na de diagnose was hij dood. Dat was nauwelijks te bevatten.
,,Dat Gerard Cox 42 jaar later precies op de dag van mijn vaders verjaardag overleed, óók aan slokdarmkanker, is een bijzondere samenloop. Gerard en mijn vader horen voor veel mensen bij elkaar omdat ze samen een belangrijke periode in het Nederlandse cabaret vertegenwoordigden. Dat maakt zo’n bericht extra bijzonder. Het zijn verbanden waar je niet omheen kunt, juist omdat de geschiedenis van beide mannen op verschillende momenten zo zijn verknoopt.
,,Ik vind het fijn dat deze musical bewijst dat Frans geen museumstuk is of een figuur in een geschiedenisboek. Natuurlijk houd je rekening met de tijd waarin het is gemaakt, maar dat hoeft niet te betekenen dat je het onder een stolp zet. Een goed lied doet jaren later nog steeds iets met mensen.”
Soy Kroon: ,,Hoe geweldig zou het zijn als opa’s en oma’s met hun kleinkinderen naar Voor Haar gaan. Dan wordt het in het theater een ontmoeting tussen generaties. Samen luisteren naar liedjes en sketches die de een nog kent en de ander voor het eerst hoort.”
